Winona Ryder

ID

Kto: Winona Ryder
Prawdziwe imię: Winona Laura Horowitz
Przezwisko: Noni
Zawód: aktorka
Wykształcenie: Petaluma High School
Data urodzenia: 29 października 1971
Miejsce urodzenia: Winona, Minnesota, USA
Wzrost: 163 cm

Portret

Winona Forever - wytatuował sobie na ramieniu Johnny Depp i mimo iż wkrótce zmienił zdanie, by związać się z francuską starletką Vanessą Paradis, Winona Ryder na zawsze zostanie w sercach pokolenia dorastającego na przełomie lat 80. i 90. Winona Ryder, nigdy nie splamiła się rolą w debilnej choć kasowej megaprodukcji, wszystkie jej role są dokładnie przemyślane i żadna inna hollywoodzka aktorka nie grała równie często - co Winona - kobiety piszącej: dziennikarki, pisarki czy choćby nastolatki skrobiącej coś zawzięcie w kajecie.

Młodziutka Winona Ryder - ciemnowłosa i blada, z przepastnymi oczami - już od pierwszego filmu stała się symbolem nastoletniego buntu, outsiderką stojącą gdzieś na krawędzi głównego nurtu społeczeństwa, niechętnie stosującą się do wyznaczonych norm i reguł. Taka ekranowa persona nie była pewnie jej zupełnie obca, bo mała Winona Laura Horowitz była córką hipisów i od małego obracała się w raczej kontrkulturowych kręgach. Jej ojciec, Michael Horowitz, był obrazoburczym pisarzem i wydawcą, jak również archiwistą niesławnego, narkotykowego guru Doktora Timothy'ego Leary (który został ojcem chrzestnym dziewczynki). Matka Winony, Cindy, propagatorka buddyzmu i pisarka, była bliską przyjaciółką Allena Ginsberga. Jej najsłynniejszą pracą była antologia tekstów opiewających narkotykowe stany "Shaman Woman Mainline Lady". Winona była trzecim z czworga dzieci Cindy i pierwszym dzieckiem z Michaelem. Rodzice Winony pobrali się, gdy miała 12 lat.

Kiedy Winona, nazwana na pamiątkę swojego rodzinnego miasta w stanie Minnestota, miała jakieś siedem lat, rodzina przeprowadziła się na farmę prowadzoną przez kilka zaprzyjaźnionych rodzin. Przez kilka lat ekologiczna komuna żyła bez elektryczności, bieżącej wody i przede wszystkim telewizji, a Winona była właścicielką tylko jednej książki. Dzięki temu jednak nauczyła się na pamięć prawie całego "Buszującego w zbożu". Sentyment do Sallingera pozostał jej na całe życie, teraz jest właścicielką wszystkich amerykańskich - jak twierdzi - wydań "Buszującego..." i przekładu w każdym języku, na jaki został przetłumaczony. Po czterech latach życia w spartańskich warunkach, rodzina Winony przeniosła się do innej komuny, gdzie z kolei mieszkali w barakach z południowoamerykańskimi rewolucjonistami. W końcu osiedli w Petalumie, maleńkim miasteczku niedaleko San Francisco. W pierwszym dniu w nowej szkole Winona została osaczona i pobita przez dzieciaki z Petalumy, które wzięły jąza chłopca przebranego za nimfetkę (kilka lat później zemściła się srogo odmawiając autografów swoim oprawcom). Po pobiciu szkoła zgodziła się na indywidualny tryb nauki i od tej pory Winona przychodziła do szkoły tylko na egzaminy. Taki luźny system zdobywania wiedzy umożliwił jej studia w American Conservatory Theatre w San Francisco z wieku zaledwie 12 lat. Oczytana i wrażliwa Noni - jak mówiła o niej rodzina - występowała regularnie na scenie i była zdeterminowana, by zostać aktorką.
Na sukces nie musiała długo czekać. Trzynastoletnią Winonę, przechadzającą się po bulwarze San Francisco, dostrzegł łowca talentów i załatwił jej przesłuchanie do filmu Desert Bloom, obok Jona Voight i Ellen Barkin. Co prawda, Noni nie dostała tej roli, lecz przyciągnęła uwagę Davida Seltzera, reżysera kręcącego właśnie nastoletnią epopeję Lucas - Winona zadebiutowała w doborowym towarzystwie obok Charliego Sheena. Wtedy też zmieniła nazwisko z Horowitz na Ryder - gdy spytano ją pod jakim nazwiskiem chce wystąpić była w nie lada w kropce. W tle leciał właśnie kawałek Mitch Ryder & The Detroit Wheels, jednej z ulubionych kapeli jej ojca, po chwili namysłu rzuciła więc Ryder.

Kilka następnych filmów uformowało ekranową personę Winony, taką jaką już kojarzymy obecnie. Najpierw pojawiła się jako wrażliwa nastolatka zaprzyjaźniona z opóźnionym umysłowo chłopcem, którego grał Rob Lowe w Amerykańskim kadrylu. Później był przebój Tima Burtona Sok z żuka, gdzie Winona była nie do przebicia jako Lydia Deitz, gotycka pannica handrycząca się z rodzicami. Sok z żuka - jak twierdzi Winona - był niezwykle osobistym filmem, nosiła w nim prawie wyłącznie swoje własne ubrania i sama była wówczas fanką Bjork i Sugarcubes. Po przeboju, jakim okazał się Sok z żuka, Tim Burton, przeszedł na większy budżet i zaczął robić serię o Batmanie, Ryder natomiast postanowiła trzymać się filmów "małej skali". Wystąpiła w 1969 roku z Kieferem Sutherlandem i Robertem Downeyem Jr, opowieści o wojnie wietnamskiej i trójce nastoletnich radykałów, a później w Śmiertelnym zauroczeniu - filmie, który przypieczętował "alternatywną" tożsamość Winony. W Śmiertelnym zauroczeniu Winona zagrała Veronikę Sawyer - początkowo grzeczną i miłą panienką z dobrego domu, która zamiast miejscowej śmietanki wybiera towarzystwo psychopatycznego, seryjnego mordercy. Heathers z pokręconą fabułą, ciętymi dialogami i dziwacznymi pejzażami jak z marzeń sennych - stał się kultową pozycją dla onirycznej młodzieży i prototypem takich filmów jak Przekleństwa niewinności. Mimo iż wszyscy wróżyli Winonie koniec kariery po tak dziwacznym filmie jak Heathers, paradoksalnie wówczas zaczął się złoty okres jej kariery. M.in. zagrała w Syrenach - córkę Cher. Na premierze Wielkich kul ognia Winona przelotnie poznała Johnny'ego Deppa. Tak naprawdę to poznali się dopiero kilka miesięcy później i przez kolejne trzy lata byli nierozłączną parą. Depp wytatuował sobie na ramieniu "Winona forever", czego podobno później gorzko żałował, zmieniając pod naciskiem żony, tatuaż na "Wino forever". Razem z Johnnym Deppem zagrała w Edwardzie Nożycorękim, kolejnym przeboju Tima Burtona, gdzie po raz pierwszy Winona pokazała światu swój naturalny kolor włosów, czyli blond.

Edward Nożycoręki był w zamierzeniu aktorki, ostatnim, w którym gra rolę nastolatki. No, może przedostatnim, bo tym najostatniejszym miała być trzecia część Ojca Chrzestnego. Jednak, gdy tylko Winona przyleciała do Rzymu, nie była w stanie ruszyć się z łóżka w hotelu. Przeżyła krótkie, lecz intensywne załamanie nerwowe - czy to z powodu przepracowania czy turbulencji w życiu osobistym, musiała wycofać się z filmu, a na jej miejsce wskoczyła Sofia Coppola. Mimo straconej okazji, nadal utrzymywała kontakt z Francisem Fordem Coppolą, który zaangażował ją w Draculi, gdzie pojawiła się jako reinkarnacja zmarłej narzeczonej krwawego hrabiego. Pojawiła się też w Nocy na Ziemi Jima Jarmuscha, jako marząca o karierze mechanika taksówkarka.

Przez następne cztery lata Winona Ryder występowała wyłącznie w adaptacjach literackich. Zagrała w ekranizacji Domu dusz Isabel Allende, Wieku niewinności - adaptacji Martina Scorsese wiktoriańskiej powieści Edith Wharton i Małych kobietkach Alcott - za oba filmy otrzymała nominacje do Oscara. Jedynym wyjątkiem było Orbitowanie bez cukru, w założeniu film generacyjny Pokolenia X. Jeśli chodzi o życie osobiste, po zerwaniu z Johnnym Deppem, Winona przez krótki czas romansowała z Dannym Day Lewisem, a później związała się z Davem Pirnerem - wokalistą i gitarzystą Soul Asylum.

W 1996 pojawiła się w końcu w wysokobudżetowym Obcym: Przebudzeniu, w Celebrity Woody'ego Allena (gdzie zastąpiła Drew Barrymore) i w końcu w Przerwanej lekcji muzyki - nostalgicznej, bardzo dziewczęcej opowieści o szpitalu psychiatrycznym, utrzymanej trochę w duchu Lotu nad kukułczym gniazdem. Przerwana lekcja muzyki, oparta na autobiograficznej powieści Susanny Kaysen, od lat była jedną z ulubionych książek Winony, która nie tylko grała, lecz i współprodukowała film. Niestety jej postać została tam przyćmiona przez wschodzącą gwiazdę Angeliny Jolie jako rozpasanej seksualnie psychopatki. Następny film, Miłość w Nowym Jorku, obdarowany niesławną Złotą Maliną, to typowy wyciskacz łez, w którym umierająca Winona romansuje z łzawym Richardem Gerem. W tym samym roku pojawiła się w Straconych duszach w reżyserii Janusza Kamińskiego.

Mimo dwóch nominacji do Oscara, starannego wyboru raczej niszowych filmów, Winona Ryder jest jedną z ulubionych bohaterek tabloidów. Jej nazwisko nie schodzi z łam kolorowej prasy od lat. Pikantne artykuły o jej związku i zerwaniu z Deppem przeszły do klasyki gatunku, jak również niezliczone "reportaże" o romansie aktorki z Davidem Duchovnym i Mattem Damonem, pogłoski o domniemanych ciążach, rewelacje o kradzieżach w sklepach i narkotykach. Równie intrygująca pozostaje jej przynależność do kościoła scjentologicznego. Mniej okrzyczana jest natomiast działalność charytatywna aktorki. W 1993 roku Winona Ryder założyła Fundację Poly Klaas na pamiątkę dziewczynki z jej rodzinnego miasta, porwanej i zamordowanej przez psychopatycznego mordercę. Wielokrotnie udzielała się też w Amnesty International i aktywnie działała na rzecz uwolnienia Leonarda Peltiera - Indiańskiego aktywisty niesłusznie przetrzymywanego w więzieniu. Czy zatem zagra w lepszym czy w gorszym filmie, wydaje się, że nie ma to większego znaczenia, bo przecież Winona jest forever.

Ewa Szabłowska

Najsłynniejsze cytaty:

"Zawsze czytam biografie sławnych ludzi. Mają takie pogmatwane życia, aż mam ochotę spaprać swoje."

"Gram nastolatki, bo mam 19 lat. Kogo niby mam zagrać - sędziego federalnego?" (na planie filmu Syreny)

"Nie czuję się zagrożona przez Julię Roberts. To celebritiska nie aktorka."

"Kiedy myślę kino - mam przed oczami filmy art.-house'owe nie masówkę"

Wybrana filmografia:

2006: Przez ciemne zwierciadło
2006: Alpha Numeric
2006: O Jerusalem
2006: Darwin Awards
2005: Oskur Fishman
2005: Mary Warner
2005: Children of the Revolution: Tune Back In
2004: Heart Is Deceitful Above All Things
2003: Day My God Died
2002: Simone
2002: Mr. Deeds - Milioner z przypadku
2000: Stracone dusze
2000: Miłość w Nowym Jorku
1999: Przerwana lekcja muzyki
1998: Celebrity
1997: Obcy - przebudzenie
1996: Chłopcy
1996: Czarownice z Salem
1996: Sposób na Szekspira
1995: Skrawki życia
1994: Orbitowanie bez cukru
1994: Małe kobietki
1993: Wiek niewinności
1993: Dom dusz
1992: Dracula
1991: Noc na Ziemi
1990: Witaj w domu, Roxy Carmichael
1990: Syreny
1990: Edward Nożycoręki
1989: Wielkie kule ognia
1989: Śmiertelne zauroczenie
1988: Sok z żuka
1987: Amerykański kadryl
1986: Lucas

Najlepsze strony:

http://ryder.fan-sites.org/

http://winonacentral.tripod.com/

http://www.winonaforever.com/Homepage.htm

http://winona.fan-sites.org/

Galeria Foto