Francois Truffaut

ID
Kto: Francois Truffaut
Zawód: reżyser, scenarzysta, krytyk filmowy
Data urodzenia: 6 lutego 1932
Miejsce urodzenia: Paryż, Francja
Data śmierci: 21 października 1984
Miejsce śmierci: Neuilly-sur Seine, Francja
Bliscy: była żona Madeleine Morgenstern (1957-1965), Fanny Ardant (partnerka w latach 1981-1984); córki: Laura (ur. 1959), Eva (ur. 1961), Josephine (ur. 1983)

Portret

W styczniu 1954 roku w "Cahier du Cinema" ukazał się tekst, który w środowisku filmowym wywołał burzę, a z 22-letniego zaledwie autora uczynił gwiazdę młodej krytyki filmowej. Francois Truffaut w artykule "O pewnej tendencji kina francuskiego" z młodzieńczą pasją rozprawiał się z tzw. "kinem papy", czyli głównym nurtem kinematografii francuskiej. Kilka lat później, w roku 1959, ten wpływowy dziennikarz sam zaczął robić filmy, stając się jednym z ojców Nowej Fali.

Jego przyjściu na świat (6 lutego 1932 roku) towarzyszył skandal: pochodząca z szacownej, paryskiej rodziny panna Janine de Monferrand urodziła nieślubne dziecko. Aby uniknąć plotek, chłopiec został oddany pod opiekę piastunki. Początkowo wychowywany przez obcych, później zaś przez babkę de Monferrand, dopiero jako dziesięciolatek Francois trafił do domu Rolanda Truffaut - męża matki, który usynowił go już w roku 1933. Chłopak, nie czując miłości rodziców, szybko zaczął opuszczać się w nauce, a antidotum na samotność stało się kino, które pochłonęło go bez reszty.

W wieku 14 lat Francois przerwał naukę i pracował m.in. jako tragarz, magazynier, goniec. W 1948 roku, rozwijając filmową pasję, założył Koło Kinomanów, jednak za nadużycia finansowe, których się przy tym dopuścił, trafił do poprawczaka. Po powrocie do Paryża podjął pracę sekretarza znanego krytyka filmowego Andre Bazina. I to właśnie Bazin został "duchowym ojcem" Francois Truffauta - ojcem, którego ten tak bardzo potrzebował. Po służbie wojskowej oraz pobycie w więzieniu za dezercję, od marca 1953 roku Truffaut regularnie publikował w prowadzonych przez swego mistrza "Cahier du Cinema". Aż do owego artykułu w styczniowym numerze pisma, które ugruntowało jego pozycję jako krytyka. Zaczęły się wówczas kształtować podwaliny nurtu, który dziś znamy jako francuską Nową Falę. Wraz z redakcyjnymi kolegami - Jean-Lukiem Godardem, Jacquesem Rivettem, Erikiem Rohmerem i Claudem Chabrolem - Truffaut stał się piewcą "polityki autorskiej", poszukującym w kinie prawdziwych autorów, a nie sprawnych rzemieślników.

Rok 1954 dla Truffauta był przełomowy nie tylko ze względu na dziennikarską karierę (oprócz pracy w "Zeszytach", przejął rubrykę filmową w tygodniku "Arts") - w tymże roku powstał jego pierwszy amatorski film Wizyta. Od tego momentu Francois godził pracę krytyka z przygotowaniami do zawodu filmowca. Był m.in. asystentem Roberta Rosselliniego, a w 1957 roku założył niewielką wytwórnię filmową Les Films du Carosse, w czym dopomógł mu ojciec Madeleine Morgenstern (która już wkrótce miała zostać panią Truffaut). W swojej wytwórni reżyser zrealizował krótkometrażowych Łobuzów, po czym przystąpił do pracy nad pełnometrażowym filmem fabularnym.

Czterysta batów to film wyjątkowy. Po pierwsze: dzieło debiutanta zostało zakwalifikowane do głównego konkursu canneńskiego festiwalu. Po drugie: ów debiutant wyjechał z prestiżowej imprezy z nagrodą za reżyserię. Po trzecie - to filmowy manifest Nowej Fali, a zarazem najbardziej osobisty obraz Francois Truffauta. Bohaterem Czterystu batów autor uczynił Antoine'a Doinela - niesfornego nastolatka, który nie zaznając rodzicielskiej miłości, schodzi "na złą drogę". Autobiograficzna historia została opowiedziana w sposób prosty, niemal brutalny, w kinie do tej pory niespotykany. Co ważniejsze, do postaci Antoine'a Truffaut powracał jeszcze czterokrotnie w filmach realizowanych na przestrzeni 20 lat (Antoine i Colette, Skradzione pocałunki, Małżeństwo i Uciekająca miłość). Odtwórcą głównej roli był zawsze Jean-Pierre Leaud, który stał się dla reżysera "duchowym synem".

Entuzjazm, z jakim przyjęto debiut Truffauta, nie powtórzył się przy drugim filmie. Strzelajcie do pianisty zarzucono odejście od nowofalowych ideałów, a jedną z przyczyn był fakt, że reżyser zdecydował się zaadaptować amerykański kryminał, wydany we Francji w poczytnej kieszonkowej serii. W tym momencie ukształtowała się specyfika kina Truffauta, który sięgał do różnych filmowych gatunków i nie unikał inspiracji literackich, nie tracąc przy tym autorskiego "charakteru pisma". Bowiem filmowa twórczość autora Czterystu batów zawsze była naznaczona biografią oraz dwiema wielkimi namiętnościami - do kina i do kobiet.

Jednakże sympatia krytyki i widzów do kolejnych obrazów Francuza była zmienna, i tak np. oparty na motywach powieści Henri-Pierre'a Roche film Jules i Jim - opowieść o trójkącie miłosnym z czasów fin de siecle'u, gdzie główną rolę kobiecą kreowała Jeanne Moreau - został bardzo dobrze przyjęty. Za to najwięcej głosów krytycznych, łącznie z zarzutami przejścia Truffauta na pozycje (tak znienawidzonego przez niego!) "kina papy", wzbudziła Gładka skóra (gwiazdą była tu Francoise Dorleac).

W roku 1966 Francois Truffaut zdecydował się na realizację filmu poza Francją. I tak, ulegając po raz kolejny urokowi lektury, powstał w Londynie jedyny film s-f w dorobku reżysera - Fahrenheit 451. Za granicą jednak Truffaut nie czuł się najlepiej, co powodowała przede wszystkim bariera językowa. Po powrocie do ojczyzny ponownie sięgnął po czarny kryminał, realizując Pannę młodą w żałobie, a dwa lata później - w 1969 - Syrenę z Mississipi z największymi wówczas gwiazdami Catherine Deneuve i Jean-Paulem Belmondo.

Mimo intensywnej pracy na planie filmowym, Truffaut nie zrezygnował ze swojej pasji kinomana i w 1962 roku spełniło się jego największe marzenie - wywiad-rzeka z ulubionym reżyserem, Alfredem Hitchcockiem. Zapis tej rozmowy ukazał się w pełnej wersji w 1983 roku w książce "Hitchcock-Truffaut". Również w swoich filmach francuski filmowiec zawsze ujawniał tę niemal dziecięcą namiętność do kina. Z niej także wyrósł obraz Noc amerykańska, opowiadający o powstawaniu fikcyjnego filmu Przedstawiam Pamelę, w którego reżysera wcielił się sam Francois Truffaut.

Słabości do płci pięknej reżyser nigdy nie ukrywał. Wręcz przeciwnie - prowadził dziennik, w którym zachowywał wszystkie intymne szczegóły swoich związków i miłosnych przygód. Niemożność dochowania wierności oraz zwyczaj utrzymywania stosunków z kilkoma kobietami w tym samym czasie (także z prostytutkami) stały się zresztą przyczyną rozwodu z Madeleine, który nastąpił w 1965 roku. Znany też był fakt, że Truffaut romansował z wszystkimi swoimi aktorkami. To uwielbienie dla nich wyrażał w filmach, a najpełniejszym jego wyrazem był obraz z 1977 roku Mężczyzna, który kochał kobiety, w którym reżyser pojawił się w drugoplanowej rólce.

Fanny Ardant to jego ostatnia wielka miłość, życiowa partnerka oraz matka trzeciej córki. To ona była gwiazdą Kobiety z sąsiedztwa (gdzie aktorce partnerował Gerard Depardieu) oraz Nareszcie niedziela!. Ten ostatni obraz - stylowy, czarno-biały thriller, stylistyką nawiązujący do "kina czarnego" - powstał specjalnie dla Ardant w 1983 roku. W rok później, w wieku 52 lat, reżyser zmarł z powodu złośliwego guza mózgu.

Dziś uznawany jest za jednego z najważniejszych twórców kina francuskiego, a autorski status jego dzieł nie podlega dyskusji. Spotkanie zaś z filmami Francois Truffaut to spotkanie z człowiekiem, który nie potrafił oprzeć się magii kina.

Marta Miś

Najsłynniejsze cytaty

"Czy kino jest ważniejsze od życia?"

"Pewnego dnia zrobię film, który spodoba się krytykom... kiedy będę miał pieniądze do roztrwonienia."

"Zawsze preferowałem rozmyślanie o życiu niż samo życie."

Wybrana filmografia

1983 Nareszcie niedziela!
1981 Kobieta z sąsiedztwa
1980 Ostatnie metro
1979 Uciekająca miłość
1978 Zielony pokój
1977 Mężczyzna, który kochał kobiety
1975 Miłość Adeli H.
1973 Noc amerykańska
1970 Dzikie dziecko
1968 Skradzione pocałunki
1967 Panna młoda w żałobie
1966 Fahrenheit 451
1964 Gładka skóra
1962 Antoine i Colette (w Miłości dwudziestolatków)
1962 Jules i Jim
1960 Strzelajcie do pianisty
1959 Czterysta batów
1957 Łobuzy

Najlepsze strony

http://ecrannoir.fr/real/france/truffaut.htm

http://www.af-enpologne.pl/journal/journal01/journal5.html

http://frenchfilms.topcities.com/nf_ftruffaut.html

Galeria Foto